ភាសាខ្មែរ

កម្ពុជា៖ សេចក្ដីព្រាងច្បាប់ស្ដីពីការគ្រប់គ្រងប្រទេសជាតិស្ថិតក្នុងភាពអាសន្ន បើកផ្លូវឱ្យមានការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស

កាលពីចុងខែមីនា ឆ្នាំ២០២០ ជាផ្នែកមួយនៃការឆ្លើយតបរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល ចំពោះការបន្តរីករាលដាលជាសកលនៃជំងឺកូវីដ១៩ គណៈកម្មាធិការអចិន្រ្តៃយ៍នៃទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្រ្តីបានធ្វើការអនុម័តលើ “សេចក្ដីព្រាងច្បាប់ស្ដីពីការគ្រប់គ្រងប្រទេសជាតិស្ថិតក្នុងភាពអាសន្ន” ដោយមានចែងអំពីបែបបទ នីតិវិធី និងលក្ខខណ្ឌ សម្រាប់ការប្រកាសដាក់ប្រទេសជាតិស្ថិតក្នុងភាពអាសន្ន។ សេចក្ដីព្រាងច្បាប់ដែលបានលេចធ្លាយជាសាធារណៈ កាលពីថ្ងៃទី៣១ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២០នេះ ត្រូវបានរំពឹងថា នឹងត្រូវយកទៅពិភាក្សា និងអនុម័តដោយរដ្ឋសភា និងព្រឹទ្ធសភា ដែលស្ថាប័នទាំងពីរនេះគ្រប់គ្រងដោយគណបក្សកាន់អំណាចគឺ គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា។

“ខណៈដែលការរឹតត្បិតសិទ្ធិជាក់លាក់មួយចំនួនត្រូវបានអនុញ្ញាតសម្រាប់ការការពារសុខភាពសាធារណៈ ការទប់ស្កាត់ទាំងនេះត្រូវធ្វើឡើងដោយសមស្រប និងបណ្ដោះអាសន្ន ដែលចំណុចទាំងពីរនេះមិនទាន់ឃើញមានដាក់បញ្ចូលនៅក្នុងសេចក្ដីព្រាងច្បាប់ស្ដីពីការគ្រប់គ្រងប្រទេសជាតិស្ថិតក្នុងភាពអាសន្ននៅឡើយទេ។ ប្រសិនបើសេចក្ដីព្រាងនេះមិនត្រូវបានធ្វើការកែសម្រួលភ្លាមៗ ដើម្បីឱ្យស្របទៅនឹងបទដ្ឋានអន្តរជាតិទេ សេចក្ដីព្រាងច្បាប់ស្ដីពីការគ្រប់គ្រងប្រទេសជាតិស្ថិតក្នុងភាពអាសន្ន អាចនឹងធ្វើឱ្យមានគ្រោះថ្នាក់ ច្រើនជាងចំណុចល្អ”។

លោក Adilur Rahman Khan, អគ្គលេខាធិការនៃសហព័ន្ធសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ

ប្រសិនបើត្រូវបានអនុម័តក្នុងទម្រង់បច្ចុប្បន្ន សេចក្ដីព្រាងច្បាប់នេះនឹងផ្ដល់អំណាចទូលំទូលាយទាំងស្រុងដោយគ្មានតម្លាភាពដល់រាជរដ្ឋាភិបាល នៅក្នុងវិធីមួយដែលមិនស្របជាមួយនឹងការការពារ និងការរឹតត្បិត ដូចមានចែងក្នុងកតិកាសញ្ញាអន្តរជាតិស្ដីពីសិទ្ធិពលរដ្ឋ និងនយោបាយ (ICCPR) ដែលកម្ពុជាជារដ្ឋភាគី។

ភាពមិនច្បាស់លាស់ និងភាពទូលំទូលាយពេកនៃមាត្រា៣ និងមាត្រា៤នៃសេចក្ដីព្រាងច្បាប់នេះ អាចអនុញ្ញាតឱ្យមានការដាក់ប្រទេសស្ថិតក្នុងភាពអាសន្ន នៅពេលដែលកម្ពុជាប្រឈមមុខនឹង “គ្រោះថ្នាក់” និង “ហានិភ័យខ្ពស់”​ ជាលក្ខខណ្ឌមិនច្បាស់លាស់ទាំងស្រុង​​ ដែលអាចផ្ដល់អំណាចឱ្យរាជរដ្ឋាភិបាល ប្រកាសការដាក់ប្រទេសជាតិឱ្យស្ថិតក្នុងភាពអាសន្ននៅស្ទើរតែគ្រប់ហេតុការណ៍ ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជា “គ្រោះថ្នាក់”។ សេចក្ដីព្រាងច្បាប់ស្ដីពីការគ្រប់គ្រងប្រទេសជាតិក្នុងភាពអាសន្ននេះ​ អាចនឹងត្រូវប្រកាសឱ្យប្រើដោយមិនកំណត់ពេលវេលាផងដែរ។

នៅពេលដែលវិធានការដាក់ប្រទេសជាតិក្នុងភាពអាសន្នត្រូវបានដាក់ចេញ មាត្រា៥ផ្ដល់សិទ្ធិអំណាចឱ្យរាជរដ្ឋាភិបាលបង្កើតវិធានការជាច្រើន ដើម្បីរឹតត្បិតសិទ្ធិមនុស្សជាមូលដ្ឋាន ក្នុងនោះមាន ការហាមឃាត់ឬការរឹតត្បិតសិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការដើរហើរ ការហាមឃាត់ ឬការរឹតត្បិតសិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការជួបជុំនិងប្រមូលផ្ដុំគ្នាដោយសន្ដិវិធី ​ការហាមឃាត់ឬការរឹតត្បិតសកម្មភាពការងារ​និងមុខរបរ ក៏ដូចជាការឃ្លាំមើល ការតាមដាន និងការប្រមូលព័ត៌មានតាមរយៈប្រព័ន្ធទូរគមនាគមន៍ ដោយប្រើប្រាស់មធ្យោបាយចាំបាច់ណាមួយ។

វិធានការទាំងនេះអាចធ្វើឱ្យសេរីភាពជាមូលដ្ឋានដូចជា ការបញ្ចេញមតិ ការជួបជុំ​និងការប្រមូលផ្ដុំដោយសន្ដិវិធី ប្រឈមនឹងការរឹតត្បិតជ្រុលហួសហេតុ និងមិនចាំបាច់មួយចំនួន។

សេចក្ដីព្រាងច្បាប់នេះក៏មិនមានចែងពីការត្រួតពិនិត្យដោយតឹងរឹង និងឯករាជ្យ ចំពោះការប្រើប្រាស់អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ។ មាត្រា៦គ្រាន់តែចែងថា រាជរដ្ឋាភិបាលត្រូវ “រាយការណ៍ជាប្រចាំ” ជូនទៅរដ្ឋសភា និងព្រឹទ្ធសភា ដែលស្ថាប័នទាំងពីរអាច “ស្នើសុំព័ត៌មានចាំបាច់បន្ថែមផ្សេងទៀត”។

មាត្រា៧​ និងមាត្រា៨ មានចែងពីទោសព្រហ្មទណ្ឌដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ និងមិនសមស្រប ចំពោះបទល្មើសមិនច្បាស់លាស់ជាច្រើនដូចជា “អំពើដោយចេតនារារាំង បង្កឧបសគ្គ ឬមិនគោរព” វិធានការដាក់ចេញដោយរាជរដ្ឋាភិបាល។ “ការមិនគោរព” អាចត្រូវបានបកស្រាយជាអ្វីដែលកើតមកពីអំពើមិនគោរពដោយចេតនា ក្នុងការចែករំលែកគំនិតយោបល់រិះគន់ជាលក្ខណៈឯកជន។ ការផ្ដន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារជាអតិបរមាចំនួន១០ឆ្នាំ អាចត្រូវបានធ្វើឡើងចំពោះជនណាដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ពីការធ្វើសកម្មភាពដែលនាំឱ្យមាន “ចលាចលជាសាធារណៈ” ឬ “ប៉ះពាល់ដល់សន្ដិសុខជាតិ” ដែលជាលក្ខខណ្ឌមិនច្បាស់លាស់អាចឱ្យមានការបកស្រាយដោយមិនត្រឹមត្រូវ។

ជាចុងក្រោយ មាត្រា៩បានបន្ថែមការទទួលខុសត្រូវព្រហ្មទណ្ឌរបស់នីតិបុគ្គល និងការពិន័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងររហូតដល់១០០០លានរៀល (ប្រមាណ២៤៥០០០ដុល្លារ) ព្រមទាំងទោសបន្ថែមមួយ ឬច្រើន ដូចមានចែងក្នុងមាត្រា១៦៨នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ។ បទបញ្ញត្តិនេះបង្កើតឱ្យមានហានិភ័យធ្ងន់ធ្ងរចំពោះអង្គការ និងសមាគម ដែលអាចត្រូវរំលាយចោល ឬដាក់ឱ្យស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់តុលាការ​ ឬប្រឈមនឹងទោសធ្ងន់ធ្ងរផ្សេងទៀត​ ប្រសិនបើសូម្បីតែមានសមាជិកណាម្នាក់ត្រូវបានរកឃើញថាមានទោសអំពីការបំពានវិធានការរបស់ រាជរដ្ឋា​ភិបាលផ្អែកតាមច្បាប់ស្ដីពីការគ្រប់គ្រងប្រទេសជាតិស្ថិតក្នុងភាពអាសន្ននេះ។

សេចក្ដីព្រាងច្បាប់ស្ដីពីការគ្រប់គ្រងប្រទេសជាតិស្ថិតក្នុងភាពអាសន្ន​អាចផ្ដល់អំណាចមិនសមស្រប និងមិនច្បាស់លាស់មួយចំនួន​ដល់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ដើម្បីរឹតត្បិតសេរីភាពជាមូលដ្ឋានរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ ដោយហេតុនេះ សហព័ន្ធសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ និងអង្គការការពារសិទ្ធិជនស៊ីវិល សូមជំរុញឱ្យរាជរដ្ឋាភិបាលធ្វើការកែសម្រួលសេចក្ដីព្រាងច្បាប់នេះជាបន្ទាប់ ដើម្បីឱ្យស្របទៅនឹងបទដ្ឋានអន្តរជាតិ៕

របាយការណ៍៖ សង្គមស៊ីវិលនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាប្រឈមនឹងការរឹតត្បិត និងការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សកាន់តែខ្លាំងឡើង

របាយការណ៍ ដែលមានចំណងជើងថា “ដួល ប៉ុន្តែមិនចុះញ៉ម - ការបង្ក្រាបលើអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្សនៅប្រទេសកម្ពុជា” បានបង្ហាញថា អ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្ស រួមមានទាំង អ្នកការពារសិទ្ធិដីធ្លី និងបរិស្ថាន អ្នកដឹកនាំកម្មករ អ្នកការពារសិទ្ធិស្រ្តី សកម្មជនលើប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត និងក្រុមអ្នកសារព័តមាន ទទួលរងនូវអំពើហិង្សា ការបំភិតបំភ័យ ការឃុំឃាំង និងការបៀតបៀនក្នុងតុលាការ ពីរដ្ឋាភិបាលស្របពេលដែលទីកន្លែងសម្រាប់សកម្មភាពសង្គម កាន់តែមានភាពតូចចង្អៀត។ សកម្មភាពសិទ្ធិមនុស្ស ដូចជាការធ្វើបដិវាទដោយសន្តិភាព និងសិក្ខាសាលាអំពីសិទិ្ធមនុស្សជាច្រើន ត្រូវបានឃ្លាំមើល និងជ្រៀតជ្រែកពីសំណាក់អាជ្ញាធររដ្ឋាភិបាល។ របាយការណ៍នេះ ក៏បានបង្ហាញផងដែរថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានប្រើច្បាប់គាបសង្កត់ រួមជាមួយតុលាការស្ថិតនៅក្រោមរដ្ឋាភិបាល បៀតបៀន និងប៉ុនប៉ងបង្រ្កាបអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្ស។

“ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា អ្នកការពាសិទ្ធិមនុស្សជាបុគ្គល និងជាសហគមន៍ជារឿយៗ ត្រូវបានគេវាយប្រហារ និងចាប់ដាក់ទោស នៅពេលពួកគេធ្វើសកម្មភាពការពារសិទ្ធិមនុស្ស។ អាជ្ញាធរប្រទេសកម្ពុជា ត្រូវតែផ្លាស់ប្តូរការអនុវត្តដែលមិនអាចទទួលយកបាននេះ ហើយត្រូវអនុញ្ញាតឱ្យសង្គមស៊ីវិលធ្វើប្រតិបត្តិការដោយសុវត្ថិភាព និងទទួលស្គាល់ភាពស្របច្បាប់របស់អ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្ស - អ្នកដែលក្រោកឈរឡើងដើម្បីសិទ្ធិមនុស្ស ការអភិវឌ្ឍ និងយុត្តិធម៌សង្គមសម្រាប់មនុស្សទាំងអស់”

Adilur Rahman Khan អគ្គលេខាធិការ FIDH។

ក្នុងរយៈពេល ២ ទៅ៣ ឆ្នាំកន្លងមកនេះ អ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្ស ត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាផ្សាភ្ជាប់ទៅនឹង “បដិវត្តពណ៌” ក្លែងក្លាយ ដែលជាការចោទប្រកាន់ក្រោមការដឹកនាំរបស់អតីតក្រុមគណៈបក្សប្រឆាំង។ ទីកន្លែងសម្រាប់សង្គមស៊ីវិលកាន់តែមានភាពតូចចង្អៀត ចាប់តាំងពីរដ្ឋាភិបាលបានចាប់ផ្តើមវិធានការណ៍រឹតបន្តឹង មុនការបោះឆ្នោតជាតិកាលពីខែកក្កដាឆ្នាំ ២០១៨កន្លងទៅនេះ ហើយពីពេលនោះមកក្រុមអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្សបានធ្វើប្រតិបតិ្តការក្នុងបរិយាកាសគាបសង្កត់ដែលមិនធ្លាប់មានពីមុនមកនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ប្រទេសកម្ពុជានាពេលថ្មីៗ។

ចាប់តាំងពីខែមីនាឆ្នាំ ២០២០ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានប្រើប្រាស់ ការរីករាលដាលជាសកល របស់មេរោគកូរ៉ូណា (កូវីដ-១៩) ជាឱកាសដើម្បីបង្រ្កាបអ្នកប្រឆាំង។ ច្បាប់ស្តីពីការគ្រប់គ្រងប្រទេសជាតិ ស្ថិតក្នុងភាពអាសន្ន ដែលបានប្រកាសនៅថ្ងៃទី ២៩ ខែមេសា ហើយប្រសិនបើត្រូវបានយកអនុវត្តនោះ នឹងនាំឱ្យមានការរឹតត្បិតសិទ្ធិ និងសេរីភាពបន្ថែមទៀត ដូចជាសិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការដើរហើរ សេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ សេរីភាពក្នុងការបង្កើតសមាគមនិងការជួបជុំដោយសន្តិវិធី។

“ប្រទេសកម្ពុជាបានក្លាយជាកន្លែងដ៏អាប់អួរសម្រាប់សង្គមស៊ីវិល ទាំងអ្នកដឹកនាំកម្មការ រហូតដល់អ្នកការពារសិទ្ធិដីធ្លី និងសកម្មជនលើអ៊ិនធើណែត។ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាត្រូវតែបញ្ឈប់ការយាយីដល់ក្រុមអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្ស និងអនុម័តវិធានការបន្ទាន់ដើម្បីការពារពួកគេ និងធានាថាពួកគេអាចបន្តអនុវត្តការងារដ៏សំខាន់របស់ពួកគេបាន។”

Gerald Staberock. លេខាធិការនៃ OMCT

បរិបទ
របាយការណ៍នេះ ផ្អែកលើរបាយការណ៍បេសកកម្ម ស្វែងរកព័ត៌មានពិត នៅខែមិថុនាឆ្នាំ ២០១៩ ដោយស្ថាប័នឃ្លាំមើល និងការពារអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្ស (ការធ្វើកិច្ចសហការណ៍រវាង FIDH និង OMCT) ដើម្បីឆ្លើយតបលើការរាយការណ៍ពីសង្គមស៊ីវិល។ បេសកកម្មនេះ បានជួបជាមួយនឹងអ្នកពាក់ព័ន្ធជាច្រើន ដើម្បីពិនិត្យ និងវាយតម្លៃលើឧបសគ្គចម្បងៗ ចំពោះសកម្មភាពរបស់សង្គមស៊ីវិលនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា និងបានឃើញដោយផ្ទាល់នូវការលុបបំបាត់ សេរីភាពសង្គមស៊ីវិលបន្ទាប់ពីការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ២០១៨ របស់ប្រទេសកម្ពុជា។ របាយការណ៍នេះក៏រួមបញ្ចូលនូវករណីនៃការយាយីលើសកម្មជនសង្គមស៊ីវិលនាពេលថ្មីៗនេះ ក៏ដូចជាបង្ហាញនូវអនុសាសន៍ជាច្រើនដល់តួអង្គពាក់ព័ន្ធជាច្រើនរួមមាន រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា សហភាពអឺរ៉ុប នីតិវិធីពិសេសរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិប្រទេសម្ចាស់ជំនួយ និងអ្នកពាក់ព័ន្ធដទៃទៀតដើម្បីដោះស្រាយលើ ស្ថានភាពអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្សនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។

ទំនាក់ទំនងពីសេចក្តីថ្លែងការណ៍៖
FIDH: Samuel Hanryon (ភាសាអង់គ្លេស និង បារាំង) +33 6 72 28 42 94 / អ៊ីម៉ែល: shanryon@fidh.org (ទីក្រុងប៉ារីស)
OMCT: Ms. Iolanda Jaquemet (ភាសាអង់គ្លេស និង បារាំង) +41 79 539 41 06 / អ៊ីម៉ែល: ij@omct.org (ហ្សឺណែវ)

ស្ថាប័នឃ្លាំមើល និងការពារអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្ស (the Observatory) ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1997 ដោយ FIDH និង អង្គការប្រឆាំងនឹងទារុណកម្មពិភពលោក(OMCT)។ គោលបំណងនៃកម្មវិធីនេះគឺធ្វើអន្តរាគមន៍ក្នុងកិច្ចការពារ ឬដោះស្រាយស្ថានការណ៍នៃកាយាយីទៅលើអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្ស។ FIDH និង OMCT គឺជាសមាជិកនៃ ProtectDefenders.eu ដែលជាយន្តការការពារសិទ្ធិមនុស្សរបស់សហភាពអឺរ៉ុបអនុវត្តដោយសង្គមស៊ីវិលអន្តរជាតិ។